«Жайыттарды башкаруунун натыйжалуу комплекстүү механизмдерин колдонууга киргизүү аркылуу биологиялык ар түрдүүлүктү сактоо»

  • Ишке ашыруу мезгили: 2019 - 2022
  • Донордук уюм: Sigrid Rausing Trust
  • География: Тонский район, Иссык-Кульская область, Кыргызская Республика.
Долбоордун алкагында «CAMP Alatoo» КФсы Ысык-Көл облусунун Тоң районунун жергиликтүү коомчулугунун Тескей Алатоо кырка тоосунун этектеринде корголуучу аймак түзүү демилгесин колдоду. Аңчылык коому менен балыкчы баш болгон бир нече айыл округдарынын тургундары акыркы мезгилде алардын аймагында жапайы жаныбарлардын айрым түрлөрү азайып, өсүмдүктөрдүн жана дары чөптөрдүн тамырын, пияздарын казып алуу фактылары катталып жаткандыгына тынчсызданышты. Мындан тышкары, калктын катышуусу менен өткөн семинарлардын биринде жайыттарга мал чарба өндүрүшүнүн реалдуу таасирин билүү үчүн чарбалык иштин бардык түрлөрү чектеле турган пилоттук зонаны түзүү мүмкүнчүлүгү талкууланган. «CAMP Alatoo» КФ «Байбоосун» пилоттук жамааттык микрокоруктун түзүү боюнча сунуш иштеп чыкты, аны башкаруу жана коргоо бардык кызыкдар тараптар тарабынан өз ара пайдалуу келишимдердин негизинде жүзөгө ашырылат. Коруктун жалпы аянты 14 миң гектарды түзөт. Бийиктиги - деңиз деңгээлинен 2800 мден 4478 мге чейин.

Кыргызстандын мыйзамдарында («Өзгөчө корголуучу жаратылыш аймактары жөнүндө» КР мыйзамы) микро коруктарды түзүү каралган, анткени алар башка түрдөгү корголуучу жаратылыш аймактарынан айырмаланып, чарбалык пайдалануудан чоң аймактарды чыгарууну талап кылбайт жана аны түзүү тууралуу чечимди жергиликтүү бийлик органдары кабыл алат. Микро коруктар мал жаюуну, аңчылыкты, дары чөптөрдү чогултууну чектейт жана жапайы жаныбарлардын санын калыбына келтирүү үчүн шарттарды камсыздайт.

 «Байбоосун» коругун түзүү жана анын ишмердүүлүгү Кыргыз Республикасынын Курчап турган чөйрөнү коргоо жана токой чарбасы мамлекеттик агенттигинин Биолоиялык ар түрдүүлүктү жана өзгөчө корголуучу жаратылыш аймактарын коргоо департаментинин жетекчилиги, жергиликтүү мамлекеттик администрациялар, үч айылдык аймак, жайыт комитеттеринин, «CAMP Алатоо» КФ жана мергенчилер менен балыкчылар коомунун өкүлдөрү кол койгон Кызматташуу жөнүндө меморандумду бекемдеди.  

Коруктун аймагынын жаратылышы коргоо баалуулуулугуна талдоо жүргүзүү жана зоналаштыруудагы өзгөчө милдетин аныктоо үчүн КР Илимдер академиясынын кызматкерлеринин катышуусунда илимий экспедиция уюштурулган.

Микро корук төмөнкүдөй максаттарга жетишүү үчүн түзүлгөн:

  • биологиялык ар түрдүүлүктү жана экосистемаларды сактоо;

  • жайыт өсүмдүктөрүнүн уруктарынын генофондун сактоо;

  • аңчылык уюмдарды институттук өнүктүрүү;

  • ландшафттардын эстетикалык жагымдуулугун жогорулатуу.

Долбоордун алдында маанилүү жана актуалдуу милдет – жалпы концепция иштеп чыгуу жана микро коруктун экологиялык, илимий жана экономикалык максаттуулугун тастыктоо коюлган.

Ар кандай райондордон маршруттук-рекогносцировкалоо усулун пайдалануу менен чогулган жана микро коруктун аймагына орнотулган фото капкандардын жардамы менен тартылып алынган маалыматтар боюнча, аймактан флора менен фаунанын төмөнкүдөй түрлөрү табылган:

  • 60 түркүмдөгү 292 тукумга бириккен тамырлуу өсүмдүктөрдүн 506 түрү (толук эмес тизме, анткени буларга жазгы вегетативдүү өзүмдүктөр камтылган эмес);

  • Семенов пиязы (Allium semenovii Regel), Кызыл китепке киргизилген;

  • Канаттуулардын 60 түрү (андан 6 түрү Кыргызстандын Кызыл китебине жана ЖКЭС тизмесине киргизилген);

  • сүт эмүүчүлөрдүн 18 түрү;

  • Илбирс, мадыл, түркстан сүлөөсүнү жана суусар (андан 6 түрү Кыргызстандын Кызыл китебине жана ЖКЭС тизмесине киргизилген);

Алынган маалыматтардан улам КР Илимдер академиясынын кызматкерлери микро корук түзүү үчүн негиздеме жана сунуштама беришит. Алардын пикири боюнча, аймак Тескей Ала-Тоонун борбордук бөлүгүнө мүнөздүү флора менен фаунанын жогорку деңгээлдеги ар түрдүүлүгүнө ээ.    

Коомдук егерлер мониторинг жана биоартүрдүүлүктү коргоо маселелери, жапайы жаныбарларды эсепке алуу, түрдүк курамын аныктоо жана автоматтык камералар жана GPS-навигаторлору менен иштөө ыкмалары, аларды талаа шарттарында ишке колдонуу боюнча окуулардан өтүштү. Микро корукту коргоо үчүн 6 фото капкан, 2 GPS-навигатор, 10 рация, 5 комплекст талаа кийим, дүрбүлөр сатылып алынды жана егерлерге өткөрүлүп берилди. Корук зонанын аймагына 3 көмүскө жай орнотулду (аба-ырайынын ар кандай шарттарынан коргогон жана жапайы жаныбарларга жана канаттууларга жашынып байкоо жүргүзүүгө арналган курулма).